„Eliminuje wapno z zapraw”, „Zastępuje wapno”, „Uplastycznia zaprawę cementową, zastępując wapno” takie informacje przekazywane są klientom na etykietach opakowań zawierających domieszki (popularna ich nazwa to „plastyfikatory”). Dzisiaj, po kilkunastu latach stosowania domieszek w polskim budownictwie widać wyraźnie, że domieszki nie zastępują wapna, a ich użycie obarczone jest dużym ryzykiem. W wielu krajach stosowanie plastyfikatorów do zapraw cementowych wykonywanych bezpośrednio na budowie jest prawnie zakazane. Normy europejskie zawierają liczne ostrzeżenia przed ich pochopnym użyciem. Większość plastyfikatorów reklamowanych jako zastępujące wapno jest środkami napowietrzającymi zaprawę. Do zaprawy cementowej zostają wprowadzone liczne mikropęcherzyki powietrza, które działając, jak łożyska kulkowe poprawiają urabialność zaprawy. Stąd wykonawcom wydaje się, że stosowanie wapna oraz domieszki napowietrzającej daje te same efekty. W normach europejskich znalazło się ostrzeżenie, iż przed zastosowaniem przedmiotowej domieszki należy laboratoryjnie sprawdzić jej działanie ze wszystkimi składnikami zaprawy (cement, piasek, woda), gdyż na parametry użytkowe zaprawy z domieszką napowietrzającą wpływ ma m.in. ilość i rodzaj cementu, rodzaj piasku, temperatura mieszanki (im niższa temperatura, tym większa całkowita objętość wytworzonego powietrza),

Ilość wprowadzonego do zaprawy powietrza decyduje w istotny sposób o parametrach zaprawy. Duża zawartość powietrza w zaprawie prowadzi do znaczących spadków wytrzymałości zaprawy na ściskanie i zginanie (nawet do 50%) w porównaniu z zaprawą wzorcową niezawierającą domieszki. Znaczącemu pogorszeniu ulega również przyczepność zaprawy do cegły (często występuje całkowita jej utrata). Skutkuje to tym, że woda łatwo dostaję się do środka muru, powodując tam niejednokrotnie bardzo duże zniszczenia. Zaprawy cementowe ze środkami napowietrzającymi są kruche, mało elastyczne, mają tendencję do pękania.

Uwaga! Niska temperatura.

Co prawda na opakowaniach plastyfikatorów umieszczone zostały napisy zachęcające do prowadzenia prac murarskich i tynkarskich w niskich temperaturach (poniżej 5OC), lecz żadna z Aprobat Technicznych wydanych przez Instytut Techniki Budowlanej nie zezwala na stosowanie domieszek w ujemnych temperaturach. Przy stosowaniu domieszek napowietrzających już w temperaturze +5OC obserwuje się znaczące obniżenie wytrzymałości zaprawy (nawet do 40%) w stosunku do parametrów, jakie otrzymano przy mieszaniu i utwardzaniu w temp. +20OC zaprawy o tych samych proporcjach składników. Szczególnie niebezpieczne dla konstrukcji murowej jest to, że przy stosowaniu plastyfikatorów w ujemnych temperaturach, początkowa wytrzymałość zaprawy przez wiele dni utrzymuje się poniżej 1,0 MPa. Jeśli w tym okresie mur zostanie dociążony (np. przez wylany strop), to zwykle prowadzi to do jego wyboczenia. Możliwe również jest pojawienie się rys i szczelin.

Wapno w zaprawach – materiał wiążący stosowany w budownictwie od kilku tysięcy lat.
- Wapno jest samodzielnym naturalnym, ekologicznym, materiałem wiążącym,
- Wydłuża czas przydatności zaprawy do stosowania,
- Zdecydowanie poprawia urabialność zaprawy świeżo zarobionej,
- Zwiększa więźliwość wody w zaprawie,
- Zdecydowanie poprawia plastyczność zaprawy murarskiej i tynkarskiej,
- Zwiększa przyczepność zaprawy do podłoża, chroniąc w ten sposób mur przed wodą,
- Zapewnia wystąpienie efektu samozabliźniania się mikropęknięć w zaprawie,
- W utwardzonej zaprawie poprawia jej odkształcalność pod wpływem obciążeń,
- Pozwala na zwiększenie odległości pomiędzy dylatacjami w murze,
- Wapno szczególnie powinno być stosowane w budownictwie zlokalizowanym na terenach sejsmicznych i parasejmicznych (górniczych),
- Zmniejsza przewodnictwo cieplne zaprawy,
- Zwiększa przepuszczalność zaprawy dla pary wodnej,
- Ogranicza występowanie wykwitów solnych,
- Nadaje tynkom i zaprawom wysoką odporność na korozję biologiczną,
- Budynki postawione na zaprawach wapiennych lub wapienno-cementowych charakteryzują się długą żywotnością (nawet kilkaset lat).

Sławomir Gąsiorowski
Stowarzyszenie Przemysłu Wapienniczego